Than đá là gì? Tổng quan về các loại than đá tại Việt Nam

Than đá là một trong những nguồn năng lượng quan trọng nhất của nhân loại, đóng vai trò chủ chốt trong các cuộc cách mạng công nghiệp. Tại Việt Nam, than đá không chỉ phục vụ nhiệt điện mà còn là nguyên liệu không thể thiếu cho luyện kim, sản xuất xi măng, phân bón và hóa chất.

1. Than đá là gì?

Than đá là một loại đá trầm tích có màu đen hoặc đen nâu, hình thành từ tàn dư thực vật bị chôn vùi và trải qua quá trình biến đổi địa chất hàng triệu năm dưới áp suất và nhiệt độ cao (quá trình than hóa).

Thành phần chính của than đá là Cacbon (C), cùng với các nguyên tố khác như Hydro, Lưu huỳnh, Oxy và Nitơ. Tỷ lệ Cacbon càng cao, than càng già và nhiệt lượng càng lớn.

2. Các loại than đá phổ biến tại Việt Nam

Dựa vào mức độ than hóa và tính chất, than đá tại Việt Nam được chia thành các nhóm chính sau:

2.1. Than Antraxit (Than kíp lê)

Đây là loại than có trữ lượng lớn nhất tại Quảng Ninh. Đặc điểm: cứng, màu đen ánh kim, tỷ lệ Cacbon rất cao (trên 90%), ít tạp chất, cháy tỏa nhiệt lớn và ít khói.

• Ứng dụng: Nhiệt điện, luyện kim, nung vôi, gạch, xi măng.
• Các loại phổ biến: Than cục (1A, 2A, 3, 4, 5), than cám (3a, 4a, 5a...).

2.2. Than mỡ (Bituminous coal)

Loại than này chứa nhiều chất bốc, dễ bắt cháy, thường dùng để luyện cốc phục vụ ngành gang thép. Trữ lượng ít hơn Antraxit, tập trung chủ yếu ở Thái Nguyên.

2.3. Than nâu (Lignite)

Than có độ than hóa thấp hơn, độ ẩm cao, nhiệt lượng thấp. Trữ lượng lớn nhất nằm ở bể than sông Hồng (sâu dưới lòng đất, khó khai thác). Thường dùng cho nhiệt điện tại chỗ.

2.4. Than bùn (Peat)

Loại than trẻ nhất, hình thành ở các vùng đầm lầy (như U Minh). Nhiệt lượng thấp, chủ yếu dùng làm phân bón vi sinh hoặc chất đốt sinh hoạt.

3. Ứng dụng của than đá trong công nghiệp hiện đại

Mặc dù năng lượng tái tạo đang phát triển, than đá vẫn giữ vị thế quan trọng:

• Nhiệt điện: Cung cấp khoảng 30-40% sản lượng điện toàn cầu.
• Sản xuất xi măng: Than được nghiền mịn để đốt lò quay Clinker.
• Lò hơi công nghiệp: Cung cấp hơi nhiệt cho dệt may, thực phẩm, giấy, chế biến gỗ.
• Lọc nước: Than hoạt tính (sản phẩm từ than đá) dùng để xử lý nước và khí thải.